ﮐﻨﻮﺍﻧﺴﻴﻮﻥ و پروتکل ﺭﺍﺟﻊ ﺑﻪ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮﻱ ﺍﺯ ﺍﻋﻤﺎﻝ ﻏﻴﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻣﻨﻴﺖ ﻫﻮﺍﭘﻴﻤﺎﻳﻲ ﮐﺸﻮﺭﻱ ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ١٩٧١
دول طرف اين كنوانسيون:
ـ با توجه به اينكه اعمال غيرقانوني عليه امنيت هواپيمايي كشوري امنيت اشخاص و اموال را به مخاطره مياندازد و بهرهبرداري سرويسهاي هوايي را شديداً مختل و اعتماد مردم جهان را نسبت به امنيت هواپيمايي كشوري متزلزل ميسازد،
ـ با توجه به اينكه وقوع اين قبيل اعمال موجب نهايت نگراني است،
ـ با توجه به اينكه براي جلوگيري از چنين اعمالي اتخاذ تدابير مقتضي جهت مجازات مرتكبان ضرورت مبرم دارد،
به شرح زير توافق نمودند:
مادة 1
1 ـ هركس برخلاف قانون و عامدا مرتكب اعمال زير گردد مجرم شناخته ميشود:
الف. عليه سرنشين هواپيماي در حال پرواز به عمل خشونتآميز مبادرت ورزد كه احتمال به مخاطره افكندن امنيت هواپيما را دربر داشته باشد؛ يا
ب. هواپيماي در حال خدمت را از بين ببرد يا به اين هواپيما خساراتي وارد كند كه پرواز آن را غير مقدور سازد و يا احتمال برود كه امنيت هواپيما را حين پرواز به مخاطره افكند؛ يا
ج. به نحوي از انحاء دستگاه يا مواردي در هواپيماي در حال خدمت قرار دهد يا وسيلة قراردادن آن بشود كه احتمال برود موجب از بين رفتن هواپيما يا مسبّب خساراتي گردد كه پرواز آن را غير مقدور سازد و يا احتمال برود كه امنيت هواپيما را حين پرواز به مخاطره افكند؛ يا
د. تأسيسات يا سرويسهاي هوانوردي را از بين ببرد يا به آنها آسيب برساند يا كار آنها را مختل سازد به نحوي كه احتمال برود هر يك از اين اعمال امنيت هواپيما را حين پرواز به مخاطره اندازد؛ يا
هـ . با علم به مجعول بودن، اطلاعاتي را در دسترس بگذارد كه در اثر آن امنيت هواپيماي در حال پرواز به مخاطره افتد.
2 ـ همچنين هركس به اعمال زير مبادرت كند مرتكب جرم شده است:
الف. ارتكاب هريك از جرايم مذكور در بند 1 مادة حاضر را شروع كند؛ يا
ب. شريك جرم شخصي باشد كه اين اعمال را مرتكب شود و يا ارتكاب آنها را شروع نمايد.
مادة 2
از لحاظ اين كنوانسيون:
الف. هواپيما در تمام مدت، از زماني كه درهاي خروجي آن پس از سوار شدن مسافران و بارگيري بسته شود تا زماني كه يكي از درهاي مزبور بهمنظور پياده شدن مسافران يا تخلية بار بازگردد، در حال پرواز تلقّي ميشود. در مورد فرود اجباري، حالت پرواز تا زماني كه مقامات ذيصلاحيت مسؤوليت هواپيما و مسافران و اموال داخلي هواپيما را بهعهده گيرند، ادامه خواهد داشت؛ يا
ب. هواپيما از آغاز عمليات آمادهسازي قبل از پرواز توسط مأموران زميني يا كاركنان هواپيما براي يك پرواز معين تا 24 ساعت بعد از هر فرود، در حال خدمت تلقّي ميشود و به هر ترتيب زمان در حال خدمت، تمام مدت زماني را كه هواپيما به شرح بند الف مادة حاضر در حال پرواز است، شامل ميشود.
مادة 3
هر يك از دول متعاهد، تعهّد ميكنند كه براي جرايم مذكور در مادة 1 كيفرهاي شديد مقرر دارند.
مادة 4
1 ـ اين كنوانسيون در مورد هواپيماهايي كه براي مقاصد نظامي يا گمركي يا پليسي مورد استفاده قرار ميگيرد، اجرا نميشود.
2 ـ اين كنوانسيون در موارد پيشبيني شده در بندهاي فرعي الف و ب و ج و هـ از بند 1 مادة 1، اعم از اينكه هواپيما در حال پرواز داخلي يا بينالمللي باشد، مجري خواهد بود به شرط آنكه:
الف. محل واقعي يا پيشبيني شدة برخاستن يا فرود هواپيما خارج از سرزمين دولت ثبت كنندة هواپيما باشد؛ يا
ب. جرم در سرزمين دولتي غير از دولت ثبتكنندة هواپيما وقوع يافته باشد.
3 ـ علاوه بر مفاد بند 2 اين ماده، در موارد پيشبيني شده در بندهاي فرعي الف و ب و ج و هـ از بند 1 مادة 1، كنوانسيون حاضر در صورتي نيز كه مرتكب يا مظنون به ارتكاب جرم در سرزمين دولتي غير از دولت ثبتكنندة هواپيما يافت شود، مجري خواهد بود.
4 ـ در مورد دولتهاي مشمول مادة 9 و در موارد پيشبيني شده در بندهاي فرعي الف و ب و ج و هـ از بند 1 مادة 1، در صورتي كه محلهاي مذكور در بند فرعي الف از بند 2 اين ماده در كشوري واحد قرار داشته و اين كشور يكي از كشورهاي مذكور در مادة 9 باشد، كنوانسيون حاضر مجري نخواهد بود، مگر اينكه جرم در سرزمين دولت ديگري ارتكاب يافته و يا اينكه مجرم يا مظنون به ارتكاب جرم در سرزمين دولت ديگري يافت شود.
5 ـ در موارد پيشبيني شده در بند فرعي د از بند 1 مادة 1، فقط در صورتي كه تأسيسات و سرويسهاي هوانوردي براي هوانوردي بينالمللي مورد استفاده باشند، كنوانسيون حاضر مجري خواهد بود.
6 ـ مفاد بندهاي 2 و 3 و 4 و 5 اين ماده در موارد پيشبيني شده در بند 2 مادة 1 نيز مجري خواهد بود.
مادة 5
1 ـ هريك از دول متعاهد بايد تدابير لازم را جهت اعمال صلاحيت خود براي رسيدگي به جرايم در موارد زير اتخاذ نمايد:
الف. اگر جرم در سرزمين آن دولت ارتكاب يافته باشد؛
ب. اگر جرم عليه هواپيما يا در هواپيمايي كه نزد آن دولت به ثبت رسيده است ارتكاب يافته باشد؛
ج. اگر هواپيمايي كه جرم در آن ارتكاب يافته است در سرزمين آن دولت فرود آيد و مظنون به ارتكاب جرم هنوز در هواپيما باشد؛
د. چنانچه جرم در هواپيما يا عليه هواپيمايي ارتكاب يافته است كه بدون خدمة پرواز به شخصي اجاره داده شده باشد كه محل اصلي فعاليت او و يا، در صورت نداشتن محل اصلي فعاليت، محل اقامت دائمي او در سرزمين آن دولت باشد.
2 ـ هريك از دول متعاهد همچنين براي اعمال صلاحيت خود جهت رسيدگي به جرايم مذكور در بندهاي فرعي الف و ب و ج از بند 1 مادة 1، و نيز بند 2 مادة 1 تا آنجا كه مربوط به اين جرايم باشد، در مواردي كه مظنون به ارتكاب جرم در سرزمين او باشد و اين دولت وي را به هيچ ي از دول موضوع بند 1 اين ماده ـ آنچنانكه در مادة 8 آمده است ـ مسترد ندارد، تدابير لازم را اتخاذ خواهد كرد.
3 ـ كنوانسيون حاضر سالب هيچيك از صلاحيتهاي كيفري كه طبق قوانين ملّي اعمال ميشود، نخواهد بود.
مادة 6
1 ـ هريك از دول متعاهد كه مجرم يا مظنون به ارتكاب جرم در سرزمين او باشد، در صورتي كه اوضاع و احوال را موجه تشخيص دهد، مشارٌاليه را توقيف ميكند يا اقدامات ديگري براي مراقبت و اطمينان از حضور او معمول ميدارد. توقيف يا اقدامات مذكور طبق قوانين آن دولت انجام خواهد گرفت و بيش از مدتي كه براي تعقيب كيفري يا انجام تشريفات استرداد لازم باشد ادامه نخواهد يافت.
2 ـ دولت مذكور بلافاصله به منظور كشف واقعيات به تحقيقات مقدماتي خواهد پرداخت.
3 ـ به شخص توقيف شده به موجب بند 1 اين ماده امكان داده خواهد شد فوراً با نزديكترين نمايندة صلاحيتدار دولت متبوع خود تماس بگيرد.
4 ـ هرگاه دولتي طبق مقررات اين ماده شخصي را توقيف كند، بلافاصله مراتب توقيف و اوضاع و احوال موجّهة ان را به دول مذكور در بند 1 مادة 5، دولت متبوع شخص توقيف شده و در صورتي كه مقتضي بداند به هر دولت ذينفع ديگر اعلام خواهد كرد. دولتي كه به موجب بند 2 اين ماده به تحقيقات مقدّماتي ميپردازد، نتايج تحقيق و قصد خود را داير به اعمال يا عدم اعمال صلاحيت سريعاً به دول مزبور اعلام خواهد كرد.
مادة 7
دولت متعاهدي كه مظنون به ارتكاب جرم در سرزمين او يافت شود، در صورت عدم استرداد او موظف است مورد را، اعم از اينكه جرم در سرزمين آن دولت ارتكاب يافته باشد يا نه، براي تعقيب كيفري به مقامات صالحة خود ارجاع نمايد. اين مقامات تصميم خود را با همان شرايطي كه در مورد جرايم مهمّة عمومي طبق قوانين اين دولت مقرر است، اتخاذ خواهند كرد.
مادة 8
1 ـ جرايم مورد بحث، به خودي خود از جملة جرايم قابل استرداد در كلية معاهدات استرداد موجود بين دول متعاهد تلقّي خواهند شد. دول متعاهد تعهّد ميكنند در معاهدات استردادي كه مابين خود منعقد ميسازند، اين جرايم را از جملة جرايم قابل استرداد محسوب بدارند.
2 ـ چنانچه دولت متعاهدي كه استرداد را مشروط به وجود معاهده ميكند از دولت متعاهد ديگري كه با او معاهدة استرداد ندارد تقاضاي استرداد مجرمي را دريافت دارد، مختار خواهد بود كه كنوانسيون حاضر را در مورد جرايم مورد بحث به عنوان مبناي قانوني استرداد بشناسد. استرداد تابع شرايط مقرر در قوانين دولت متقاضيعنه خواهد بود.
3 ـ دول متعاهدي كه استرداد را منوط به وجود معاهده نميدانند، در حدود شرايط پيشبيني شده در قانون دولت متقاضيعنه، جرم را فيمابين خود قابل استرداد خواهند شناخت.
4 ـ بين دول متعاهد از لحاظ استرداد چنين تلقي خواهد شد كه هر جرم نه تنها در محل ارتكاب آن بلكه در سرزمينهاي دولي كه طبق بندهاي فرعي ب و ج و د از بند 1 مادة 5 موظف به اعمال صلاحيت هستند نيز واقع شده است.
مادة 9
دول متعاهدي كه سازمانهاي بهرهبرداري حمل و نقل هوايي مشترك يا مؤسسات بهرهبرداري بينالمللي تأسيس ميكنند و هواپيماهايي كه اين سازمانها و مؤسسات بكار ميبرند داراي ثبت مشترك يا بينالمللي هستند، براي هر هواپيما طبق موازين مقرر، دولتي را كه از لحاظ اين كنوانسيون اعمال صلاحيت مينمايد و اختيارات دولت ثبت كننده را به عهده خواهد داشت، از ميان خود تعيين ميكنند و به سازمان بينالمللي هواپيمايي كشوري اعلام ميدارند و سازمان اخير مراتب را به اطلاع كلية دول طرف اين كنوانسيون ميرساند.
مادة 10
1 ـ طرفين متعاهد بايد طبق مقررات حقوق بينالملل و قوانين ملّي در اخذ تدابير معقول براي جلوگيري از ارتكاب جرايم مذكور در مادة 1 اهتمام وافر مبذول دارند.
2 ـ هرگاه به علت ارتكاب يكي از جرايم مذكور در مادة 1 در پرواز تأخير و يا وقفهاي روي دهد، هر يك از دول متعاهد كه هواپيما يا مسافران و يا خدمة پرواز در سرزمين او هستند، هرچه زودتر تسهيلات لازم را براي ادامة مسافرت سرنشينان و خدمة پرواز فراهم خواهد ساخت و بلافاصله هواپيما و محمولات آن را به اشخاصي كه قانوناً حق تصرف آن را دارند، مسترد خواهد داشت.
مادة 11
1 ـ دول متعاهد حداكثر معاضدت قضايي را در مورد رسيدگيهاي كيفري مربوط به جرايم، نسبت به يكديگر معمول خواهند داشت. در همة اين موارد قانون كشور متقاضي عنه لازمالرعايه خواهد بود.
2 ـ معهذا، مقررات بند 1 اين ماده در تعهدات ناشي از ساير معاهدات دو يا چند جانبة فعلي يا آتي كه كلاً يا بعضاً ناظر به تعاون قضايي كيفري باشد مؤثر نخواهد بود.
مادة 12
هريك از دول متعاهد كه به دلايلي معتقد باشد كه يكي از جرايم مذكور در مادة 1 در شرف وقوع است، طبق قواينن ملي خود كلية اطلاعات مفيدي را كه در درست دارد در اختيار دولي كه به نظر او بند 1 مادة 5 اين كنوانسيون ناظر بر آنهاست خواهد گذارد.
مادة 13
هر يك از دول متعاهد طبق مقررات قانوني خود كلية اطلاعات مفيدي را كه درخصوص موارد مشروحة ذيل در دست دارد هرچه زودتر در اختيار شوراي سازمان بينالمللي هواپيمايي كشوري خواهد گذارد:
الف. موارد جرم؛
ب. تدابير متخذه در اجراي بند 2 مادة 10؛
ج. تدابيري كه عليه مرتكب جرم يا مظنون به ارتكاب آن اتخاذ شده و بخصوص نتيجة هر اقدام مربوط به تقاضاي استرداد يا ساير اقدامات قضايي ديگر.
مادة 14
1 ـ اختلافات بين دو يا چند دولت متعاهد در مورد تفسير يا اجراي كنوانسيون حاضر كه از طريق مذاكره حل و فصل نشود، بنا به تقاضاي هر يك از آن دول به داوري ارجاع خواهد شد و چنانچه ظرف شش ماه از تاريخ تقاضاي داوري، طرفهاي دعوي نتوانند در مورد ترتيب داوري به توافق برسند، هر يك از آنها ميتواند دعوي را طبق اساسنامة ديوان بينالمللي دادگستري به آن ديوان ارجاع نمايد.
2 ـ هر يك از دول ميتواند در موقع امضاء يا تصويب اين كنوانسيون يا الحاق به آن اعلام نمايد كه خود را در مورد بند فوق ملزم نميداند. ساير دول متعاهد در برابر هر دولتي كه چنين حق شرطي (رزرو) را قائل شده باشد، در مورد مقررات بند پيشين الزامي نخواهند داشت.
3 ـ هريك از دول متعاهد كه طبق مفاد بند قبل شرطي كرده باشد ميتواند در هر موقع، با اعلام امر به دولتهاي نگهدارنده، اين حق شرط را مرتفع سازد.
مادة 15
1 ـ اين كنوانسيون از تاريخ 23 سپتامبر 1971 در مونترآل جهت امضاي دول شركت كننده در كنفرانس بينالمللي حقوق هوايي كه از هشتم تا 23 سپتامبر 1971 در مونترآل تشكيل گرديد ـ و از اين پس «كنفرانس مونترآل» ناميده ميشود ـ مفتوح است. از تاريخ 10 اكتبر 1971 اين كنوانسيون براي امضاي كلية دول در لندن و مسكو و واشنگتن مفتوح خواهد بود. هر دولتي كه اين كنوانسيون را قبل از لازمالاجراء شدن آن بر طبق بند 3 اين ماده امضاء نكند، ميتواند در هر زمان به آن ملحق گردد.
2 ـ كنوانسيون حاضر منوط به تصويب دول امضا كننده خواهد بود. اسناد تصويب و اسناد الحاق نزد دولتهاي اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي، بريتانياي كبير و ايرلند شمالي، و ايالات متحدة امريكا كه بدينوسيله به عنوان دولتهاي نگهدارندة اسناد تعيين ميشوند، سپرده خواهد شد.
3 ـ اين كنوانسيون سي روز پس از تسليم اسناد تصويب توسط ده دولت امضا كننده كه در كنفرانس مونترآل شركت كردهاند، به مرحلة اجرا درخواهد آمد.
4 ـ براي ساير دول، اين كنوانسيون طبق بند 3 اين ماده از تاريخ لازمالاجراء شدن آن يا سي روز پس از تسليم اسناد تصويب يا الحاق ـ هركدام كه مؤخّر باشد ـ به مرحلة اجرا درخواهد آمد.
5 ـ دولتهاي نگهدارندة اسناد، تاريخ هر امضاء يا تاريخ تسليم هر سند تصويب يا الحاق و تاريخ لازمالاجراء شدن اين كنوانسيون و ساير اعلامات را سريعاً به اطلاع كلية دول امضا كننده يا ملحق شونده به اين كنوانسيون خواهند رساند.
6 ـ اين كنوانسيون بلافاصله پس از لازمالاجراء شدن، توسط دولتهاي نگهدارنده طبق مادة 102 منشور ملل متحد و مادة 83 كنوانسيون مربوط به هواپيمايي كشوري بينالمللي (شيكاگو ـ 1944) به ثبت خواهد رسيد.
مادة 16
1 ـ هريك از دول متعاهد ميتواند با اعلام كتبي به دولتهاي نگهدارنده، از عضويت در اين كنوانسيون انصراف حاصل كند.
2 ـ شش ماه پس از وصول اعلام انصراف به دولتهاي نگهدارنده، انصراف نافذ خواهد بود.
در تأيي مراتب فوق، نمايندگان تامالاختيار امضا كنندة زير كه داراي اجازة لازم هستند، اين كنوانسيون را امضاء نمودند.
اين كنوانسيون در بيست و سوم سپتامبر يكهزار و نهصد و هفتاد و يك در شهر مونترآل در چهار متن معتبر به زبانهاي انگليسي و فرانسه و روسي و اسپانيايي، كه هركدام در سه نسخة اصلي تنظيم شده است، انعقاد يافت.
پروتكل جلوگيري از اعمال غيرقانوني خشونتآميز
در فرودگاههاي بينالمللي هواپيمايي كشوري
(1988)
دولتهاي طرف اين پروتكل
با توجه به اينكه اعمال غيرقانوني خشونتآميز، امنيت اشخاص را در فرودگاههاي بينالمللي هواپيمايي كشوري به خطر مياندازد و يا احتمال چنين خطراتي را دربر دارد و يا اينكه اين اعمال بهرهبرداري امن از چنين فرودگاههايي را به مخاطره ميافكند و يا احتمال چنين مخاطراتي را دربر دارد و از اينرو اعتماد مردم جهان را نسبت به امنيت اين فرودگاهها متزلزل ميكند و ارائة خدمات هواپميايي كشوري بيخطر و منظم را براي تمام كشورها مختل ميسازد،
با توجه به اينكه وقوع اين قبيل اعمال موجب نهايت نگراني براي جامعة بينالمللي است و با عنايت به اينكه براي جلوگيري از چنين اعمالي اتخاذ تدابير مقتضي جهت مجازات مرتكبان ضرورت مبرم دارد،
با توجه به اينكه تصويب مقررات تكميلي براي كنوانسيون راجع به جلوگيري از اعمال غيرقانوني عليه امنيت هواپيمايي كشوري كه در 23 سپتامبر 1971 در مونترآل منعقد گرديده براي مقابله با چنين اعمال غيرقانوني خشونتآميز در فرودگاههاي بينالمللي هواپيمايي كشوري ضروري است،
مادة اول
اين پروتكل مكمل كنوانسيون راجع به جلوگيري از اعمال غيرقانوني عليه امنيت هواپيمايي كشوري منعقده در 23 سپتامبر 1971 مونترآل (كه از اين به بعد «كنوانسيون» ناميده ميشود) بوده و از نظر دول طرف اين پروتكل، كنوانسيون و پروتكل به عنوان يك سند واحد تلقّي شده و مورد تفسير قرار خواهد گرفت.
مادة دوم
1 ـ عبارت ذيل بايد به عنوان بند 1 مكرّر به مادة 1 كنوانسيون افزوده شود:
«1 مكرر. هركس كه برخلاف قانون و عامداً، با استفاده از هرگونه وسيله، ماده يا اسلحهاي مبادرت به اعمال زير نمايد مجرم شناخته ميشود:
الف. مرتكب عملي خشونتآميز عليه شخصي در يك فرودگاه بينالمللي هواپيمايي كشوري گردد كه منجر به صدمة جدّي يا مرگ او شود يا احتمال آن برود؛ يا
ب. تسهيلات يك فرودگاه بينالمللي هواپيمايي كشوي يا هواپيماي مستقر در آن را، در حال ارائة خدمت نباشد، نابود سازد يا به آنها صدمة جدّي وارد آورد و يا مانع ارائة خدمات فرودگاهي شود، مشروط براينكه اين عمل امنيت آن فرودگاه را به خطر اندازد يا احتمال چنين مخاطراتي را دربر داشته باشد.»
2. در بند 2 (الف) مادة 1 كنوانسيون عبارت ذيل بايد پس از عبارت «بند1» افزوده شود:
«يا بند 1 مكرر»
مادة سوم
عبات ذيل بايد به عنوان بند 2 مكرّر به مادة 5 كنوانسيون افزوده شود:
«2 مكرّر. هريك از دول متعاهد همچنين براي اعمال صلاحيّت خود جهت رسيدگي به جرايم مذكور در بند 1 مكرّر مادة 1 و نيز بند 2 مادة 1، تا آنجا كه مربوط به اين جرايم باشد، در مواردي كه مظنون به ارتكاب جرم در سرزمين خود او باشد و اين دولت وي را به دولتِ موضوع بند 1 (الف) اين ماده ـ آنچنانكه در مادة 8 آمده است ـ مسترد ندارد، تدابير لازم را اتّخاذ خواهد نمود.»
مادة چهارم
اين پروتكل از تاريخ 24 فورية 1988 در مونترآل جهت امضاي دول شركت كننده در كنفرانس بينالمللي حقوق هوايي كه از تاريخ 9 تا 24 فورية 1988 در مونترآل برگزار شد، مفتوح ميباشد. پس از تاريخ اول مارس 1988 اين پروتكل براي امضاي كلية دول، تا زمان لازمالاجراء شدن آن به موجب مادة، در لندن، مسكو، واشنگتن و مونترآل مفتوح خواهد بود.
مادة پنجم
1 ـ پروتكل حاضر به تصويب دول امضاكننده خواهد رسيد.
2 ـ هر دولتي كه جزء دول متعاهد كنوانسيون نيست، چنانچه همزمان به موجب مادة 15 كنوانسيون آن را تصويب كند يا بدان ملحق شود، ميتواند اين پروتكل را تصويب كند.
3 ـ اسناد تصويب نزد دولتهاي اتّحاد جماهير شوروي سوسياليستي، بريتانياي كبير و ايرلند شمالي، و ايالات متّحدة امريكا يا نزد سازمان بينالمللي هواپيمايي كشوري كه بدينوسيله به عنوان نگهدارندگان اسناد تعيين ميگردند، سپرده خواهد شد.
مادة ششم
1 ـ با سپردن اسناد تصويب اين پروتكل توسط ده دولت امضاكننده، سيروز پس از تاريخ سپردن دهمين سندِ تصويب، پروتكل بين آنان به مرحلة اجرا درخواهد آمد، و براي هر دولتي كه پس از آن تاريخ اسناد تصويب خود را تسليم نمايد، سيروز پس از تاريخ سپردن سند تصويب لازمالاجرا خواهد گرديد.
2 ـ اين پروتكل بلافاصله پس از لازمالاجراء شدن، توسّط نگهدارندگان اسناد به موجب مادة 102 منشور ملل متّحد و مادة 83 كنوانسيون مربوط به هواپيمايي كشوري بينالمللي (شيكاگو ـ 1944) به ثبت خواهد رسيد.
مادة هفتم
1 ـ اين پروتكل پس از لازمالاجراء شدن براي الحاق ديگر كشورها مفتوح خواهد بود.
2 ـ هر دولتي كه جزء دول متعاهد كنوانسيون نيست، چنانچه همزمان به موجب مادة 15 كنوانسيون آن را تصويب كند يا بدان ملحق شود، ميتواند به اين پروتكل ملحق گردد.
3 ـ اسناد الحاق نزد نگهدارندگان سپرده خواهد شد و الحاق سي روز پس از سپردان آن اسناد واجد اثر خواهد بود.
مادة هشتم
1 ـ هر عضو اين پروتكل ميتواند با اعلام كتبي خطاب به نگهدارندگان اسناد، از عضويت در آن انصراف حاصل نمايد.
2 ـ شش ماه پس از وصول اعلام انصراف به نگهدارندگان اسناد، انصراف نافذ خواهد بود.
3 ـ انصراف از عضويت در اين پروتكل فينفسه به منزلة انصراف از عضويّت در كنوانسيون نخواهد بود.
4 ـ انصراف از عضوي در كنوانسيون توسط يكي از دول متعاهد كنوانسيون كه با اين پروتكل تكميل شده است به منزلة انصراف از اين پروتكل نيز ميباشد.
مادة نهم
1 ـ نگهدارندگان اسناد مراتب ذيل را سريعاً به اطلاع كلية دول امضا كننده يا ملحق شونده به اين پروتكل و كنوانسيون خواهند رساند:
الف. تاريخ هر امضاء و تاريخ تسليم هر سند تصويب يا الحاق به اين پروتكل، و
ب. وصول هر اعلام انصراف از اين پروتكل و تاريخ آن.
2 ـ نگهدارندگان اسناد همچنين تاريخ لازمالاجراء شدن اين پروتكل را برطبق مادة 6 ، به دولتهاي فوقالاشاره در بند 1 اطلاع خواهند داد.
در تأييد مراتب فوق، نمايندگان تامالاختيار امضا كنندة زير كه داراي اجازة لازم از دولتهايشان هستند اين پروتكل را امضاء نمودند.
اين پروتكل در بيست و چهارم فورية هزار و نهصد و هشتاد و هشت در شهر مونترآل در چهار متن معتبر به زبانهاي انگليسي، فرانسه، روسي و اسپانيايي ـ كه هركدام در سه نسخة اصلي تنظيم شده است ـ انعقاد يافت.